Milletlerarası Tahkim Nedir? ICC ve ISTAC Tahkim Süreçleri

Giriş

Uluslararası ticari işlemlerde uyuşmazlık çözüm yönteminin seçimi, tarafların hukuki güvenliği, uyuşmazlığın çözüm süresi ve verilen kararın farklı ülkelerde icra edilebilirliği bakımından büyük önem taşımaktadır.

Milletlerarası tahkim; taraflara uyuşmazlığın çözüm yöntemini, tahkim yerini, uygulanacak hukuku, tahkim dilini ve belirli sınırlar içerisinde uygulanacak usulü belirleme imkânı sunan alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Türkiye'de faaliyet gösteren veya Türkiye'deki şirketlerle sınır aşan ticari ilişki kuran taraflar açısından Milletlerarası Ticaret Odası (International Chamber of Commerce – ICC) ve İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC), uygulamada karşılaşılabilecek önemli kurumsal tahkim seçenekleri arasında yer almaktadır.

Bu makalede milletlerarası tahkimin temel hukuki özellikleri ile ICC ve ISTAC tahkim süreçleri, 24 Eylül 2026 itibarıyla yürürlükte bulunan kurallar dikkate alınarak karşılaştırmalı şekilde ele alınmaktadır.

I. Milletlerarası Tahkimin Temel Kavramları

Milletlerarası Tahkim Nedir?

Milletlerarası tahkim, tarafların aralarındaki tahkime elverişli bir uyuşmazlığın devlet mahkemeleri yerine bir veya birden fazla hakem tarafından çözümlenmesini kararlaştırdıkları uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Türk hukuku bakımından 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu, yabancılık unsuru taşıyan ve tahkim yerinin Türkiye olarak belirlendiği veya Kanun'un ilgili hükümlerinin taraflar ya da hakem veya hakem kurulunca uygulanmasının kararlaştırıldığı uyuşmazlıklar bakımından temel düzenlemelerden biridir.

Kanunun 2. maddesinde yabancılık unsurunun bulunduğu çeşitli durumlar düzenlenmiştir. Tarafların yerleşim yeri veya olağan oturma yerlerinin ya da işyerlerinin farklı devletlerde bulunması, tahkim yeri veya sözleşmeden doğan yükümlülüklerin önemli bir bölümünün ifa edileceği yerin tarafların bulunduğu ülkeden farklı olması ve uyuşmazlığın birden fazla ülkeyle bağlantılı bulunması bu değerlendirmede önem taşıyabilir.

Kanunda ayrıca yabancı sermayenin Türkiye'ye getirilmesini gerektiren sözleşmeler ile bir ülkeden diğerine sermaye veya mal geçişini gerçekleştiren uluslararası nitelikteki belirli sözleşmeler bakımından da yabancılık unsuruna ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır.

Tahkim Anlaşmasının Önemi

Tahkimin temelini tarafların tahkim iradesi oluşturur.

Taraflar tahkim anlaşmasını bağımsız bir sözleşme şeklinde yapabilecekleri gibi, esas sözleşmeye bir tahkim şartı eklemek suretiyle de uyuşmazlıklarını tahkime götürmeyi kararlaştırabilirler.

Geçerli bir tahkim anlaşmasının kapsamına giren uyuşmazlık hakkında devlet mahkemesinde dava açılması halinde, ilgili taraf süresi içerisinde tahkim itirazında bulunabilir.

Hakem veya hakem kurulu tarafından verilen nihai kararlar ise ilgili hukuki rejim kapsamında bağlayıcı sonuç doğurur. Hakem kararlarına karşı başvurulabilecek hukuki yollar, olağan mahkeme kararlarına karşı başvurulan kanun yollarından farklıdır ve kural olarak sınırlı sebeplere dayanır.

Milletlerarası hakem kararlarının farklı ülkelerde tanınması ve tenfizi bakımından 1958 tarihli Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve İcrası Hakkındaki New York Sözleşmesi uluslararası tahkim sisteminin temel hukuki araçlarından biridir.

II. ICC Tahkim Süreci

a. ICC Tahkim Divanı ve Kurumsal Yapı

Milletlerarası Ticaret Odası bünyesinde faaliyet gösteren ICC International Court of Arbitration, uluslararası ticari uyuşmazlıkların çözümünde kullanılan başlıca kurumsal tahkim mekanizmalarından biridir.

ICC Tahkim Divanı uyuşmazlığı bizzat karara bağlayan bir mahkeme değildir. Uyuşmazlık, tarafların anlaşması ve ICC Kuralları çerçevesinde oluşturulan hakem veya hakem heyeti tarafından karara bağlanır. ICC Divanı ise tahkim sürecinin kurumsal yönetimini gerçekleştirir.

ICC sisteminin ayırt edici özelliklerinden biri, hakem kararlarının taraflara imzalanarak gönderilmesinden önce ICC Divanı tarafından incelenmesidir. Divan, kararın şekline ilişkin değişiklikler öngörebilir ve hakem heyetinin karar verme özgürlüğünü etkilemeksizin esasa ilişkin hususlara dikkat çekebilir.

b. 2026 ICC Tahkim Kuralları

Yeni ICC Tahkim Kuralları 1 Haziran 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle ICC tahkim şartı hazırlanırken veya mevcut bir tahkim anlaşmasına dayanılarak işlem yapılırken tahkim anlaşmasının tarihi özellikle önem taşımaktadır.

ICC Hızlandırılmış Tahkim Usulü

ICC'nin Expedited Procedure Provisions hükümleri belirli uyuşmazlıklarda daha kısa ve sadeleştirilmiş bir tahkim süreci öngörmektedir. 24 Eylül 2026 itibarıyla otomatik uygulamaya ilişkin parasal eşikler tahkim anlaşmasının tarihine göre şöyledir:

• 1 Mart 2017 ile 31 Aralık 2020 arasında yapılan tahkim anlaşmaları bakımından: 2.000.000 ABD Doları,

• 1 Ocak 2021 ile 31 Mayıs 2026 arasında yapılan tahkim anlaşmaları bakımından: 3.000.000 ABD Doları,

• 1 Haziran 2026 ve sonrasında yapılan tahkim anlaşmaları bakımından: 4.000.000 ABD Doları.

Tarafların hızlandırılmış usulün uygulanmamasını kararlaştırması veya ICC Divanının somut olay bakımından hızlandırılmış usulün uygulanmasını uygun görmemesi mümkündür.

Taraflar ayrıca gerekli şartlarda parasal eşikten bağımsız olarak hızlandırılmış usulün uygulanmasını kararlaştırabilir.

Hızlandırılmış usulde hakem heyetinin nihai kararı, kural olarak ilk dava yönetimi toplantısından (initial case management conference) itibaren altı ay içerisinde vermesi öngörülmektedir.

ICC Highly Expedited Arbitration

1 Haziran 2026 tarihinde yürürlüğe giren ICC Tahkim Kurallarının önemli yeniliklerinden biri Highly Expedited Arbitration Provisions düzenlemesidir. Bu usul otomatik olarak uygulanmaz; tarafların açıkça bu sistemi tercih etmesi gerekir. Highly Expedited Arbitration bakımından uyuşmazlık değerine bağlı bir parasal sınır bulunmamaktadır.

Usul, özellikle hızlı bir nihai karar isteyen taraflara yönelik olarak tasarlanmıştır. Tek hakemin, kural olarak ilk dava yönetimi toplantısından itibaren üç ay içerisinde nihai kararın verilmesini sağlayacak şekilde süreci yürütmesi öngörülmektedir.

Hakem; sunulacak dilekçe ve delillerin kapsamını sınırlandırabilir, belge ibrazı aşamasını kaldırabilir ve uygun şartlarda uyuşmazlığı duruşma yapılmaksızın dosya üzerinden karara bağlayabilir.

Taraflar ayrıca bu usulde gerekçesiz karar verilmesini kararlaştırabilir. Bununla birlikte, böyle bir tercihin kararın iptali, tanınması veya tenfizi bakımından sonuçları uygulanacak hukuk ve ilgili ülke mevzuatı çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

III. ISTAC Tahkim Süreci

a. İstanbul Tahkim Merkezi

İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC), 6570 sayılı İstanbul Tahkim Merkezi Kanunu ile kurulmuş bağımsız bir tahkim kurumudur. ISTAC; hem Türkiye'deki hem de milletlerarası nitelikteki ticari uyuşmazlıkların tahkim ve alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleriyle çözümlenmesine ilişkin kurumsal hizmet sunmaktadır.

b. Tahkim Başvurusu ve Cevap

ISTAC tahkim süreci, davacının Tahkim Talebini veya dava dilekçesini ve ilgili delillerini Sekretaryaya sunmasıyla başlatılabilir. ISTAC'ın olağan tahkim sürecine ilişkin güncel uygulama rehberine göre davalı, Tahkim Talebine Cevabını ve savunmasını kural olarak 30 gün içerisinde Sekretaryaya sunar. Tahkim anlaşmasının varlığına, geçerliliğine veya kapsamına ilişkin itirazların da ilgili usul kuralları ve süreler dikkate alınarak ileri sürülmesi gerekir.

c. ISTAC Hızlandırılmış Tahkim

ISTAC Hızlandırılmış Tahkim Kuralları, daha düşük tutarlı uyuşmazlıkların sadeleştirilmiş ve hızlı bir prosedürle çözümlenmesini amaçlamaktadır. 24 Eylül 2026 itibarıyla ISTAC'ın güncel düzenlemesine göre uyuşmazlık değerinin 5.000.000 Türk lirasını aşmadığı uyuşmazlıklarda Hızlandırılmış Tahkim Kuralları uygulanmaktadır. Hızlandırılmış tahkimde uyuşmazlık kural olarak tek hakem tarafından görülür. Bu usulde davalı, savunma dilekçesini ve delillerini Sekretaryaya 15 gün içerisinde sunar.

Hızlandırılmış tahkim sistemi, nihai kararın üç ay içerisinde verilmesini amaçlayan daha kısa bir prosedür öngörmektedir.

d. Olağan ISTAC Tahkiminde Karar Süresi

ISTAC Tahkim Kuralları kapsamında olağan tahkimde hakem veya hakem heyeti, uyuşmazlığın esası hakkında nihai kararını kural olarak görev belgesinin imzalarının tamamlanmasından veya görev belgesinin onaylandığının Sekretarya tarafından hakeme bildirilmesinden itibaren altı ay içerisinde verir. Tarafların görev belgesi düzenlenmemesini kararlaştırdığı durumlarda süre, usul takviminin Sekretaryaya sunulmasından itibaren işlemeye başlar. İlgili ISTAC organı, kurallarda öngörülen şartlar çerçevesinde bu süreyi uzatabilir.

IV. ICC ve ISTAC Arasındaki Başlıca Farklılıklar

ICC ve ISTAC arasında yapılacak tercih yalnızca uyuşmazlığın parasal değerine göre yapılmamalıdır.

Tahkim yeri, uygulanacak hukuk, tarafların bulunduğu ülkeler, sözleşmenin niteliği, tahkim dili, uyuşmazlığın teknik veya hukuki karmaşıklığı, tahkim masrafları, hakem seçimi, süre ihtiyacı ve hakem kararının hangi ülkelerde icra edilmesinin beklendiği birlikte değerlendirilmelidir.

24 Eylül 2026 itibarıyla temel bazı farklılıklar şu şekilde özetlenebilir:

Konu	ICC	ISTAC
Kurumsal yapı	ICC International Court of Arbitration	İstanbul Tahkim Merkezi
Olağan tahkim	ICC Arbitration Rules	ISTAC Arbitration Rules
Hızlandırılmış usul	Expedited Procedure Provisions	Fast Track Arbitration Rules
Güncel otomatik parasal eşik	1 Haziran 2026 sonrası tahkim anlaşmalarında 4 milyon USD	5 milyon TL
Hızlandırılmış usulde hedef/karar süresi	Kural olarak ilk dava yönetimi toplantısından itibaren 6 ay	Hızlandırılmış sistemde 3 ay
Çok hızlı alternatif	Highly Expedited Arbitration mevcut	Fast Track sistemi mevcut
ICC Highly Expedited süre	İlk dava yönetimi toplantısından itibaren 3 ay	—
Hakem kararının kurumsal incelenmesi	ICC Divanının scrutiny mekanizması bulunur	ICC'dekiyle aynı nitelikte bir scrutiny sistemi bulunmaz

V. Tahkim Şartı Hazırlanırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Tahkim mekanizmasının etkinliği büyük ölçüde sözleşmedeki tahkim şartının doğru hazırlanmasına bağlıdır.

Tahkim şartında özellikle;

• tahkim kurumunun,

• uygulanacak tahkim kurallarının,

• tahkim yerinin,

• tahkim dilinin,

• hakem sayısının,

• uygulanacak maddi hukukun açık şekilde belirlenmesi uyuşmazlık ortaya çıktığında yaşanabilecek yetki ve usul tartışmalarının azaltılması bakımından önemlidir.

Tarafların hızlandırılmış veya highly expedited gibi özel bir prosedürden yararlanmak istemeleri halinde ilgili tahkim kurallarının uygulanma şartlarının sözleşme hazırlanırken ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Sonuç

Milletlerarası tahkim, sınır aşan ticari ilişkilerde taraflara uyuşmazlık çözüm sürecini belirli ölçüde yapılandırma imkânı sunan önemli bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. ICC ve ISTAC farklı kurumsal yapılara, ücret sistemlerine ve usul seçeneklerine sahiptir. Bu nedenle hangi tahkim kurumunun veya prosedürün tercih edileceği, somut ticari ilişkinin özelliklerine göre belirlenmelidir. Özellikle 1 Haziran 2026 tarihinde yürürlüğe giren yeni ICC Tahkim Kuralları ile hızlandırılmış usulün parasal eşiğinin yeni tahkim anlaşmaları bakımından 4 milyon ABD dolarına yükseltilmesi ve Highly Expedited Arbitration mekanizmasının getirilmesi, milletlerarası sözleşmelerde kullanılan mevcut tahkim şartlarının yeniden değerlendirilmesini önemli hale getirmiştir.

Hukuki Dayanaklar ve Kaynaklar

• 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu

• 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun

• 1958 tarihli Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve İcrası Hakkındaki New York Sözleşmesi

• 6570 sayılı İstanbul Tahkim Merkezi Kanunu

• ICC Arbitration Rules 2026

• ICC Expedited Procedure Provisions – Appendix V

• ICC Highly Expedited Arbitration Provisions – Appendix VI

• ISTAC Tahkim Kuralları

• ISTAC Hızlandırılmış Tahkim Kuralları

  
  

Bu makale 24 Eylül 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan düzenlemeler ve ilgili tahkim kurumlarının yayımladığı kurallar dikkate alınarak hazırlanmıştır. İçerik genel bilgilendirme amacı taşımakta olup somut olaylara ilişkin hukuki danışmanlık niteliğinde değildir.