Yabancı Uyruklu Çalışanların Türkiye’de Çalışma İzni ve Sosyal Güvenlik Hakları

Giriş

Türkiye’de çalışacak yabancıların çalışma hakkı başta 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu olmak üzere ilgili mevzuat çerçevesinde düzenlenmektedir.

Kanun kapsamındaki yabancıların Türkiye’de çalışmaya başlamadan önce kural olarak çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti almaları gerekir.

Çalışma izni yalnızca yabancının Türkiye’de çalışma hakkı bakımından değil, ikamet ve sosyal güvenlik statüsü bakımından da önemli sonuçlar doğurmaktadır.

Bu makalede çalışma izni türleri, başvuru süreci, güncel değerlendirme kriterleri ve yabancı çalışanların sosyal güvenlik yükümlülükleri 24 Eylül 2026 itibarıyla ele alınmaktadır.

I. Çalışma İzni Türleri

Süreli Çalışma İzni

İlk çalışma izni başvurusunun olumlu değerlendirilmesi halinde yabancıya, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak üzere, belirli bir işyerinde veya bunların aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte çalışmak şartıyla en çok bir yıl süreli çalışma izni verilebilir. Uzatma başvurusunun olumlu değerlendirilmesi halinde aynı işverene bağlı olarak ilk uzatmada en çok iki yıl, sonraki uzatmalarda ise en çok üç yıl çalışma izni verilebilir. Farklı bir işveren yanında çalışmak üzere yapılan başvurular ilk başvuru esaslarına göre değerlendirilir.

Süresiz Çalışma İzni

Türkiye’de uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni bulunan yabancılar süresiz çalışma iznine başvurabilir. Bu şartların sağlanması yabancıya otomatik olarak süresiz çalışma izni verilmesini sağlamaz; başvuru ilgili mevzuat ve uluslararası işgücü politikası kapsamında değerlendirilir. Süresiz çalışma iznine sahip yabancılar, özel kanunlardaki düzenlemeler saklı kalmak üzere uzun dönem ikamet izninin sağladığı haklardan yararlanır.

Bağımsız Çalışma İzni

Profesyonel meslek mensubu yabancılara, ilgili özel kanunlardaki hükümler saklı kalmak kaydıyla bağımsız çalışma izni verilebilir. Başvurunun değerlendirilmesinde yabancının eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı, Türkiye’deki faaliyetinin veya yatırımının ekonomi ve istihdama etkisi gibi kriterler dikkate alınabilir.

Turkuaz Kart

Turkuaz Kart; eğitim düzeyi, mesleki deneyim, bilim ve teknolojiye katkı, Türkiye’deki faaliyet veya yatırımının ülke ekonomisine ve istihdama etkisi gibi kriterler dikkate alınarak yüksek nitelikli yabancılara verilebilen özel bir statüdür. Turkuaz Kart sahibi yabancı, ilgili mevzuat çerçevesinde Türkiye’de süresiz çalışma hakkından yararlanır. Eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocukları bakımından da kanunda özel ikamet hükümleri bulunmaktadır.

II. Çalışma İzni Başvurusu

Çalışma izni başvuruları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının e-İzin sistemi üzerinden elektronik ortamda yürütülmektedir. Başvuru yöntemi yabancının Türkiye’de bulunup bulunmadığına ve hukuki statüsüne göre değişmektedir.

Türkiye İçinden Başvuru

Adına Türkiye’de en az altı ay süreyle düzenlenmiş ve başvuru tarihinde geçerliliği devam eden ikamet izni bulunan yabancılar için ilgili işveren tarafından yurt içinden çalışma izni başvurusu yapılabilir. Bunun yanında Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğünce belirlenen bazı yabancılar bakımından, Türkiye’de yasal olarak bulunmaları şartıyla geçerli ikamet izni olmaksızın da sistem üzerinden başvuru yapılabilmesi mümkündür. Dolayısıyla “her yurt içi başvuruda mutlaka altı aylık ikamet izni gerekir” şeklinde mutlak bir değerlendirme yapılmamalıdır.

Yurt Dışından Başvuru

Yurt dışından başvuru iki aşamalıdır. Yabancı öncelikle vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti büyükelçiliği veya başkonsolosluğuna çalışma izni/vizesi başvurusunda bulunur. Başvuru üzerine yabancıya 16 haneli referans numarası verilir. İkinci aşamada Türkiye’deki işveren, bu referans numarasını kullanarak e-İzin sistemi üzerinden çalışma izni başvurusunu tamamlar.

III. Başvuruda Gerekli Belgeler

Talep edilen belgeler yabancının statüsüne, mesleğine, işverenin niteliğine ve sektörüne göre değişebilir. Başvurularda genel olarak;

• işveren ve yabancı tarafından imzalanmış iş sözleşmesi,

• pasaport ve kimlik bilgileri,

• gerekli olduğu durumlarda diploma veya mesleki yeterlilik belgeleri,

• yabancıya ve işverene ilişkin sistem tarafından talep edilen diğer bilgi ve belgeler

elektronik sisteme yüklenir. Bu nedenle sabit bir belge listesi yerine başvuru tarihindeki e-İzin sistemi ve Bakanlık tarafından yayımlanan güncel belge listesi esas alınmalıdır.

IV. Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı çalışma izni başvurularını istihdam, mali yeterlilik, ücret ve sektör veya meslek bazlı özel kriterler kapsamında değerlendirmektedir.

İstihdam Kriteri

Bilanço esasına tabi işyerlerinde kural olarak çalışma izni başvurusu yapılan her bir yabancı için işyerinde en az beş Türk vatandaşının istihdam edilmesi esastır. Ancak bu kuralın çeşitli istisnaları bulunmaktadır. Son yıl net satış tutarı 50.000.000 TL veya daha fazla olan işyerlerinde istihdam edilecek ilk beş yabancı bakımından istihdam kriteri uygulanmaz.

Mali Yeterlilik Kriteri

Bilanço esasına tabi yeni kurulmuş ve henüz yıl sonu bilançosu ile yıllık gelir tablosu düzenlenmemiş işyerlerinde ödenmiş sermayenin en az 500.000 TL olması gerekir. Faaliyette bulunan bilanço esasına tabi işyerlerinde ise;

• ödenmiş sermayenin en az 500.000 TL olması veya

• net satışların en az 8.000.000 TL olması veya

• ihracatın en az 150.000 ABD Doları olması kriterlerinden birinin karşılanması gerekir.

  
  

Ücret Kriteri

Yabancıya ödenecek ücret, çalışma izni başvurusu tarihinde yürürlükte bulunan brüt asgari ücret esas alınarak yabancının görevine göre belirlenen asgari seviyenin altında olamaz. 24 Eylül 2026 itibarıyla genel ücret kriterleri şöyledir:

• üst düzey yöneticiler ve pilotlar için asgari ücretin en az 5 katı,

• mühendis ve mimarlar için en az 4 katı,

• diğer yöneticiler için en az 3 katı,

• uzmanlık ve ustalık gerektiren işlerde çalışanlar için en az 2 katı,

• ev hizmetleri ve diğer meslek veya işlerde çalışan yabancılar için en az asgari ücret.

V. 3 Ağustos 2026 İtibarıyla Yeni Kriter İstisnası

Çalışma izni değerlendirme kriterlerinde 3 Ağustos 2026 itibarıyla önemli bir istisna uygulanmaya başlanmıştır. Çalışma izni başvurusu tarihinde geriye doğru son üç yıl içerisinde en az bir yıl süreyle Türkiye’de;

• çalışma izni,

• ikamet izni veya

• uluslararası koruma kapsamında yasal olarak kalmış yabancılar adına yapılan yurt içi çalışma izni başvurularında, belirlenen şartlarla en fazla üç yabancı bakımından istihdam ve mali yeterlilik kriterlerinin uygulanmaması esastır.

Bu kapsamdaki işyerlerinde çalışma izniyle çalışan yabancıların sayısının aynı işyerinde çalışan Türk vatandaşı sayısından fazla olmaması gerekir. Aynı işyerinde bu şartları sağlayan üçten fazla yabancının çalıştırılmak istenmesi halinde dördüncü ve sonraki yabancılar bakımından genel istihdam ve mali yeterlilik kriterleri yeniden uygulanır. Bu düzenleme özellikle Türkiye’de belirli bir süre yasal olarak yaşamış yabancıların istihdamında işverenler açısından önemli bir kolaylık sağlamaktadır.

VI. Kriterlerden Muaf Tutulan Bazı Yabancılar

Bakanlığın güncel değerlendirme kriterleri kapsamında bazı yabancılar bakımından istihdam, mali yeterlilik ve ücret kriterlerinin uygulanmaması öngörülmektedir. Bu gruplar arasında, ilgili şartların sağlanması kaydıyla;

• anne, baba veya çocuğu Türk vatandaşı olan yabancılar,

• insani ikamet izni sahipleri,

• belirli insan ticareti mağdurları,

• vatansız kişi kimlik belgesi sahipleri,

• uzun dönem ikamet izni sahipleri,

• en az üç yıl Türk vatandaşıyla evlilik birliği içerisinde yaşayan yabancılar,

• Bakanlığın belirlediği şartlarla Türkiye’de uzun süre yasal olarak bulunan bazı yabancılar ve

• Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları yer almaktadır. Muafiyet kapsamında bulunmak çalışma izninin otomatik olarak verileceği anlamına gelmez.

VII. Çalışma İzni ve İkamet Hakkı

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında düzenlenen çalışma izni, kural olarak geçerlilik süresi boyunca yabancıya Türkiye’de çalışma ve ikamet hakkı sağlar. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uyarınca çalışma izni, belirli istisnalar dışında ikamet izni yerine geçer. Bu nedenle geçerli çalışma izni bulunan yabancının ayrıca ikamet izni almasının gerekip gerekmediği kişinin hukuki statüsüne göre değerlendirilmelidir.

VIII. Sosyal Güvenlik

Türkiye’de hizmet akdiyle çalışan yabancılar, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında kural olarak sosyal güvenlik sistemine dahil edilir. Bununla birlikte Türkiye’nin taraf olduğu ikili sosyal güvenlik sözleşmeleri ve 5510 sayılı Kanun’da öngörülen istisnalar yabancının sigortalılık statüsünü değiştirebilir. Özellikle yabancı ülkedeki bir işveren tarafından geçici görevle Türkiye’ye gönderilen çalışanlar bakımından, kişinin geldiği ülke ile Türkiye arasında sosyal güvenlik sözleşmesi bulunup bulunmadığı ve ilgili sözleşmenin geçici görevlendirmeye ilişkin hükümleri ayrıca incelenmelidir. Bu nedenle tüm yabancı çalışanlar için tek bir “üç aylık muafiyet” kuralının bulunduğu varsayılmamalıdır.

IX. İşverenin Yükümlülükleri

Yabancı çalıştıran işverenlerin çalışma izni mevzuatının yanı sıra sosyal güvenlik ve iş hukuku yükümlülüklerine de uymaları gerekir. Çalışma izni bulunan yabancının sosyal güvenlik bildirimleri, primleri ve diğer yükümlülükleri 5510 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat kapsamında kanuni sürelerinde yerine getirilmelidir. Çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti bulunmaksızın yabancı çalıştırılması halinde hem yabancı hem de işveren bakımından idari yaptırımlar gündeme gelebilir. Çalışma izni belirli bir işveren, iş ve işyeri için düzenlenmişse yabancının aynı izinle başka bir işveren yanında çalışması mümkün değildir. İşveren değişikliğinde kural olarak yeni çalışma izni başvurusu yapılması gerekir.

Sonuç

Türkiye’de yabancıların istihdam edilmesi yalnızca çalışma izni başvurusundan ibaret değildir. İşverenin çalışma izni türünü, başvuru yöntemini, istihdam ve mali yeterlilik kriterlerini, ücret şartlarını, sosyal güvenlik statüsünü ve sektör özelindeki düzenlemeleri birlikte değerlendirmesi gerekir. Özellikle 3 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe giren yeni kriter istisnaları, Türkiye’de belirli sürelerle yasal olarak bulunmuş yabancıların istihdamında önemli değişiklikler getirmiştir. Bununla birlikte kriterlerden muaf olmak çalışma izninin otomatik olarak verileceği anlamına gelmediğinden, her başvurunun yabancının statüsü, işverenin yapısı, görev ve sektör bakımından ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Hukuki Dayanaklar ve Kaynaklar

• 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu

• Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu

• 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu

• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü – Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri

• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – e-İzin Başvuru Sistemi ve Güncel Başvuru Rehberleri

• Türkiye’nin taraf olduğu ikili sosyal güvenlik sözleşmeleri

Bu makale 24 Eylül 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının güncel uygulama kriterleri dikkate alınarak hazırlanmıştır. İçerik genel bilgilendirme amacı taşımakta olup somut olaylara ilişkin hukuki danışmanlık niteliğinde değildir.